Hawarê Dêrsimî: Kilamê Dêrsimî

Lawikî kulturê ma de cayêde zaf muhim gênê. Kurdan sey miletanê bînan lejû dejê xo, rindîye û xirabîya xo, sew da xo bi înan îfade kerda û kenê. Merdim naye eşkera vajo ke lawikê ma, se hayne yê; ê rewşe komelî, heyatê miletî anê verê çiman, kenê eşkera.

No kitabê Munzur Çemî raya verêne, 1993 de bi nameyê "Tayê Kilamê Dêrsimî", Stockholm de ameyo çapkerdene. Çapa dîyine hetê Weşanê Dengî ra serra 2003 de ameye kerdene û kitab 478 rîpel o.  Kirmanckîya Dêrsimî de cîya-cîya nameyê muzikê şarîyî est ê: lawike, kilame, hewa û qeyde…

Lawikî kulturê ma de cayêde zaf muhim gênê. Kurdan sey miletanê bînan lejû dejê xo, rindîye û xirabîya xo, sew da xo bi înan îfade kerda û kenê. Merdim naye eşkera vajo ke lawikê ma, se hayne yê; ê rewşe komelî, heyatê miletî anê verê çiman, kenê eşkera. Heto bîn ra lawikê ma bê bingeh û bê sebeb nîyê. È her lawike estanikêda xo est a, yanê meseleyê ser ama vatene. 


Eke merdim ewro kaset û CDyan de, yan kî kovaran de tekstanê lawikanê ma de nîyadano, bi rehetîye vîneno ke hetê rastnuştişî ra nê tekstî qey yewbînî nêgênê, her kes goreyê xo şeklê de înan nuşneno. Şaşî û kêmîyî tede zaf ê. Armancêde nê kitabî kî o yo ke nê kêmî û şaşîyan mîyan ra wedaro, çiqas ke îmkan est o, înan bi formêde rast pêşnîyazê wendoxan bikero.
Lawikî çitur ke amê vatene mi hen nuştê. Yanê eslê înan yan kî feko otantîk nêvurno. 

Kitabî ra çend nimûneyê deyîran:

HEYDERÊ MI
Wîy de urze urze, Heyderê mi sodir o 

Cîgerê mi sodir o
Serê xo wedare, bano andêr gino ve wîy mi ro 

Berzînê birayê xo de berbeno wiy zukek Xidir o 

Wîy de meke meke, lawo zalim wîy meke 

Qimisê Heyderê min a wîy meke
Dayîke vana vejîya verê Mihemedê wîy Homete 

Qewul nêkerde Heqo reca û minete 

Herdê na Torindî yo
Heyderê mi na ko ra wîy cêr o 

Îstanbolê têvêsayî ra têlê wîy amo
Gereke cinaza Heyderî ewro daye bêro 

Duman pîyê kokimî wîy bicêro 

Nêşkîno vera cîgerê xo dayê wîy sêro
Wîy de urze urze, Heyderê mi sodir o
Serê xo wedare bano andêr gino ve wîy mi ro 

Berzînê birayê xo de berbeno birayê xo Xidir o
Herdê na Torindî yo, Heyderê mi sona wîy vaye 

Yêlçîyê biruşnê, bêro Eslîya waye

 Dana zanîyanê xo ro berbena
Wiy bêkesa maye
Îstanbol bivêso, Heyderê min darê çamî 

Nê cîger mi serê xo wedare
To guna seyanê xo kerda wîy vilê kami.

LAWIKA BAVA SAÎSMAYÎLÎ


Ax de mi va:
"Bonê pîyê Bavayê min o
Qomo, birayêne bonê wertê kowano 

Ser û sevetê Bava Saîsmayîlê mi rê sevev o 

Qomo, nast û dosto, tawigê kolîyan o"
Vano:
"Dayê Kilê sima tidarêkê mi de nîyadê 

Kal Meleko çêvesaye amo Sevetûnê cêncênîya mi rê 

Çê sima de mêyman o"
Vano:
"Dayê kilê, ti ve Heq kena 

Na birayê mi Saîsmayîlê mi Berdo xestexane"
Doxtor vano:
"Canê dêy rê çîno dermenê 

Birayê to Bava Sêydalî
Nawo cêr ro ame
Kincê to kerdê virara xo
Dano zonîyanê xo ro berveno" 

Maye pers kena:
"Cîgerê mi ku yo
Saîsmayîl çayê nîyamo"
Vano:
"Dayê kamî zotî dayî ve
Cêncênîya birayê mi ro
Vake, "Henê veyvî
Gilê bêçikanê birayê to ra bimano"
Vano:
"Bira tiyo meberve
Maqamê mi romerdîyo 

Hardê kasê kanî yo 

O kî hardê dorxênî yo 

Qomo te der o
Wayîrê pîr û rayveran o"
Birayê mi serd o zimistan o
Vore kerdo pira vorena 

Hîrê sew û hîrê rojî yo 

Miz û doman o
Tecel û talîyê Bavayê mi rê 

Ko raye ve to nêdano 

Dormê to de amê pêser
Bira sarê tarçikan1 o
Vanê:
"Bava Saîsmayîl ameliyat kerdo
Nêbeno ke mêyîtê xo
Çar rojî hard de bimano
Bîyarê de mi de Hemig de wedarê
Hemed kî pîrê ma tarcikan o Bava Sîsmayîl wicaxoxlî yo
Wertê ma tarçikan de
Wêkîl bimano wîy"
Vano:
"Sima ve Heq kenê mêyîtê mi îta wemedarê 

Ez mordemo derdlî yûne
Têy berê hardê Qozike de wedarê
Nast û dost êno
Hal û xatirê mi pers keno
Hardê Qozike wertê qom û cîranan o wîy"
Qozika romerdîye pers kena 

Bavayê mi
Ver de dara teke

Nast û dost amo çê pîyê to de pers keno
Vano:
"Cîgerê mi retsiz o berdo xestexanê sûke " 

Vistewrê xo Alî Xidirî sandalîyê xo gureto
Berzînê to de nîsto ro
Vano:
"Hala pîyo urze ra, derdê to çik ê cîgerê mi 

Tenê mi rê qesêy bike"
Vano:
"Apo, ez çi derdanê xo to rê qesêy bikerîne 

Mi peyê perda de caverda amûne
Ax de vêyvike
Apo ti ve Heq kena, ti ke şîya
Bê so silamê Heqî ro ma û pîyê mi ke 

Pîyê mi ra vaze:
"Mi ra têpîya çêwayê çê ma Bava Sêydalî ke"

Bawo, dîna de nêbe nêbo
Kamî to ra va
Bîya zu serre de
Veyvê di lazonê xo tî yo pîya bike
Sima mêyîtê mi Erzingano romerdî de wemedarê 

Têy berê hardê Qozike wîy.'
"Qozika romerdîye pey de sono hênî yo 

Sevetanê Bava Saîsmaîlî ra
Berveno dano xo ro damawo vaze leminê pî yo
Vanê:
"Bava tî yo meberve na dewa bêfêydî ya"
Vano:
"Sima ve Heq kenê.. cîgerê mi.. kerê
Rêyna sêr bikerê ser ra
Hona henê veyvî gilê bêçikonê cîgerê mi ra nêşîyo
Heq dîna de zoneno

Wertê çar ve çar lazanê Bavayî de 

Bava Saîsmayil xorto degerlî yo."
Vano:
"Dayê kilê,
Mi ve xestexano mêrat meruşnê 

Doxtoro çêvesayê mi emeliyat keno
Destê doxtorê zalimî cêncênîya mi rê axu yo" 

"Tersa mi a ya ke:
Se bo cîgerê mi peyser nêro
Wertê qomî de nêfetelî yo"
Qozika romerdîye persena
Pey ra êna vaye
Sevetanê to ra dana xo ro bervena
Damayê vaze cîgerpolata maye
Vana:
"Cîgerê mi, Heq adirê varê dîna wedaro
Felek varê dîna qayîl nêbeno
Var û yoxê xo sevetanê cêncênîya to rê 

Ma keme raye
Vano:
"Dayê kilê endî derdê mi
Tiyo xo vir ra ke
Mi ra dime bize derdê nazluya waye
Sevetûnê waya mi ra
Gîrê de, dayê kilê, veyvike bîye
Ax leminê çîtîka şaye Bira sima xatir bizanibêne 

Veyva sima xanim a
Lewê sima de bîye vîyaye" Damayê Fadimayê
Fadima tecele talîye qedere şaye

GOLA DÉSIMÎ
Duzgin Duzgin Duzgin 

Mekanê to berz o
Astorê tu yo kimêt qeyet ve lerz o 

Vaze, topê xo ma ser ra duri berzo
De bê wayîr o, de bê wayîr o 

Gola Dêsimî de qom bêwayîr o
Ez ve qirvanê nam û nîsanî 

Pelgê defterî rade xorê biwanî

Gola Dêsimî kena bavokê kamî 

Berken û bergeyî benê gavanî
De bê wayîr o, de bê wayîr o Gola Dêsimî de qom bêwayîr o
Kela Dêsimî sero mekanî
Zalim ta ano ro ci, keno xan û xopanî

Kafiri ça xo vira kerda
Kila firina nê Baxinî
De bê wayîr o, de bê wayîr o 

Gola Dêsimi de qom bêwayîr o
Ya Duzginê min  Kemeri Ezo terkitü amû verê çêveri 

Qomê xo rê vaze xevera de xêrî 

Ewro sewi ma ser o ça bîyê serri

De bê wayîr o, de bê wayîr o Gola Désimi de qom bêwayîr o.